Budowa stacji bazowej telefonii komórkowej w sąsiedztwie domów jednorodzinnych lub osiedla mieszkaniowego często wywołuje zdecydowany sprzeciw mieszkańców. Szczególne emocje budzą inwestycje polegające na budowie wysokich wież telekomunikacyjnych wyposażonych w zespoły anten sektorowych i radiolinii, lokalizowanych na terenach dotychczas wykorzystywanych przede wszystkim mieszkaniowo.
Samo przekonanie mieszkańców, że maszt GSM nie powinien powstać w pobliżu ich domów, nie wystarczy jednak do uchylenia decyzji administracyjnej. Skuteczna walka z pozwoleniem na budowę stacji bazowej GSM wymaga znalezienia konkretnych uchybień prawnych, proceduralnych, budowlanych lub środowiskowych.
W jednej ze spraw prowadzonych przez JMK Kancelarię Adwokacką adwokata dr Justynę Michalak przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej stała się decyzja umożliwiająca realizację stacji bazowej telefonii komórkowej z wieżą o wysokości przekraczającej 50 metrów. Sprawa pokazuje, z jakimi problemami mogą spotkać się właściciele nieruchomości sąsiadujących z planowaną inwestycją i dlaczego w tego rodzaju postępowaniach istotna jest analiza nie tylko samej decyzji, ale również dokumentacji technicznej i materiału dowodowego.
Tak, ale każda sprawa wymaga indywidualnej oceny. Jednym z pierwszych problemów jest ustalenie, kto może być stroną postępowania w sprawie pozwolenia na budowę stacji bazowej. W praktyce właściciele sąsiednich nieruchomości mogą spotkać się z twierdzeniem, że ich działka nie znajduje się w obszarze oddziaływania inwestycji, a w konsekwencji nie przysługuje im status strony.
Prawo budowlane wiąże status strony m.in. z pojęciem obszaru oddziaływania obiektu. Dlatego w sprawach dotyczących budowy masztu telefonii komórkowej w pobliżu domu nie zawsze można ograniczyć analizę do fizycznej odległości wieży od granicy działki. Znaczenie może mieć także to, czy inwestycja wprowadza prawne ograniczenia w sposobie zagospodarowania sąsiedniej nieruchomości, w tym w przestrzeni nad nią.
Aktualny tekst Prawa budowlanego jest dostępny bezpłatnie w urzędowej bazie ELI: Prawo budowlane – ELI
Postępowanie w sprawie pozwolenia na budowę nie powinno sprowadzać się do automatycznego zaakceptowania twierdzeń i obliczeń przedstawionych przez inwestora. Organ administracji ma obowiązek działać na podstawie prawa, dokładnie wyjaśnić stan faktyczny oraz wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy.
Podstawowe znaczenie mają w tym zakresie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Urzędowy, bezpłatny tekst ustawy: Kodeks postępowania administracyjnego – ELI
W sprawach stacji bazowych szczególnie istotne jest zatem pytanie, czy organ rzeczywiście zweryfikował istotne parametry inwestycji, czy też ograniczył się do powtórzenia w decyzji stanowiska projektanta dotyczącego braku przekroczeń dopuszczalnych poziomów pola elektromagnetycznego.
Pole elektromagnetyczne jest jednym z najbardziej technicznych elementów postępowań dotyczących stacji bazowych. Nie oznacza to jednak, że każda stacja bazowa jest z definicji niebezpieczna. Prawidłowa argumentacja prawna powinna koncentrować się na tym, czy konkretna inwestycja została prawidłowo zaprojektowana i zweryfikowana pod kątem obowiązujących norm oraz rzeczywistych parametrów pracy instalacji.
Publiczne informacje o polach elektromagnetycznych udostępniają m.in. organy państwowe. Przydatne źródła: Główny Inspektorat Ochrony Środowiska – informacje o PEM oraz SI2PEM – państwowy system informacji o instalacjach i pomiarach PEM
W sporze prawnym nie należy opierać się na ogólnym przekonaniu o „szkodliwości 5G”. Znacznie większe znaczenie ma wykazanie konkretnego uchybienia w dokumentacji, obliczeniach, ustaleniu obszaru oddziaływania lub postępowaniu dowodowym.
Od 2022 r. zmieniły się krajowe przepisy kwalifikujące instalacje radiokomunikacyjne na potrzeby procedury oceny oddziaływania na środowisko. Z tego względu nie można automatycznie zakładać, że każda stacja bazowa wymaga odrębnej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Z drugiej strony brak obowiązku uzyskania takiej decyzji nie oznacza zwolnienia inwestora i organu z przestrzegania Prawa budowlanego, Prawa ochrony środowiska oraz przepisów dotyczących dopuszczalnych poziomów PEM.
Publiczne źródła: rozporządzenie Rady Ministrów z 5 maja 2022 r. – ELI, rozporządzenie w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko – ELI oraz ustawa OOŚ – ELI
Jeżeli planowana inwestycja może oddziaływać na obszar Natura 2000, konieczne jest zbadanie przepisów ustawy o ochronie przyrody i regulacji unijnych. Sam fakt położenia inwestycji poza formalną granicą obszaru chronionego nie przesądza jeszcze, że kwestia oddziaływania na Natura 2000 jest prawnie obojętna. Znaczenie ma możliwość wystąpienia oddziaływania na cele ochrony i integralność danego obszaru.
Urzędowy tekst ustawy: ustawa o ochronie przyrody – ELI
Argumentacja oparta na prawie Unii Europejskiej może mieć znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy w konkretnej sprawie aktualizuje się problem stosowania dyrektywy 2011/92/UE dotyczącej ocen oddziaływania na środowisko, przepisów Natura 2000 albo prawa do skutecznej kontroli sądowej. Nie należy jednak automatycznie twierdzić, że każde pozwolenie na budowę stacji bazowej narusza prawo UE. Znaczenie poszczególnych orzeczeń TSUE zależy od stanu faktycznego i podstawy prawnej danej inwestycji.
Tekst dyrektywy EIA: Dyrektywa 2011/92/UE – EUR-Lex
W wyroku z 24 października 1996 r. w sprawie C-72/95 Kraaijeveld Trybunał podkreślił, że swoboda państw członkowskich przy ustalaniu progów i kryteriów kwalifikacji przedsięwzięć nie może być wykorzystywana w sposób prowadzący do wyłączenia z oceny całej kategorii projektów, jeżeli mogą one znacząco oddziaływać na środowisko. Orzeczenie ma znaczenie jako ogólna wskazówka dotycząca wykładni przepisów krajowych w zgodzie z celem dyrektywy EIA.
Wyrok TSUE C-72/95 Kraaijeveld – EUR-Lex | CURIA – wyszukiwarka sprawy C-72/95
W sprawie C-75/08 Mellor TSUE akcentował potrzebę zapewnienia zainteresowanemu możliwości poznania podstaw rozstrzygnięcia, które pozwolą ocenić, czy właściwy organ prawidłowo zbadał potrzebę przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy organ ogranicza się do lakonicznego stwierdzenia, że przedsięwzięcie nie wymaga dalszej oceny.
Wyrok TSUE C-75/08 Mellor – EUR-Lex
W wyroku C-50/09 Trybunał przypomniał, że ocena wymaganych przez dyrektywę skutków przedsięwzięcia powinna nastąpić przed udzieleniem zezwolenia. W praktyce oznacza to, że zasadniczych braków wymaganej oceny nie należy zastępować późniejszymi czynnościami podejmowanymi dopiero po zaakceptowaniu inwestycji.
Wyrok TSUE C-50/09 Komisja przeciwko Irlandii – EUR-Lex
W sprawie C-72/12 Altrip TSUE odniósł się do możliwości sądowego podnoszenia naruszeń związanych z procedurą oceny oddziaływania na środowisko. Orzeczenie wzmacnia znaczenie rzeczywistej, a nie wyłącznie formalnej kontroli proceduralnych obowiązków organów w sprawach objętych dyrektywą EIA.
Wyrok TSUE C-72/12 Altrip – EUR-Lex | CURIA – sprawa C-72/12
Ważne: w publicznym obiegu zdarzają się błędne oznaczenia spraw TSUE. Sprawa Kraaijeveld ma sygnaturę C-72/95, a nie C-255/05. Przy formułowaniu zarzutów procesowych warto każdorazowo weryfikować sygnaturę i treść orzeczenia w EUR-Lex lub CURIA.
Możliwości prawne zależą od etapu sprawy. Im wcześniej właściciel nieruchomości uzyska dostęp do dokumentacji, tym większa jest możliwość zidentyfikowania problemów jeszcze przed utrwaleniem skutków decyzji.
1. Ustalenie statusu strony – Trzeba ocenić, czy nieruchomość znajduje się w obszarze oddziaływania obiektu i czy inwestycja może wprowadzać prawne ograniczenia w jej zagospodarowaniu.
2. Analiza akt i projektu – Należy sprawdzić nie tylko decyzję, lecz również projekt zagospodarowania terenu, projekt architektoniczno-budowlany, parametry anten, mapy, obliczenia PEM, stanowiska organów i inne dokumenty istotne dla sprawy.
3. Odwołanie od pozwolenia na budowę – Jeżeli decyzja organu pierwszej instancji jest niekorzystna, zasadniczym środkiem prawnym jest odwołanie w ustawowym terminie. Zarzuty powinny być osadzone w konkretnych przepisach i materiale sprawy.
4. Skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego – Po wydaniu ostatecznej decyzji organu II instancji możliwa jest sądowa kontrola legalności rozstrzygnięcia. Skarga do WSA powinna identyfikować naruszenia prawa materialnego i procesowego mogące mieć wpływ na wynik sprawy.
5. Wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji – W określonych sytuacjach można wnosić o ochronę tymczasową. Samo wniesienie skargi do WSA nie wstrzymuje jednak automatycznie wykonania decyzji; konieczne jest wykazanie przesłanek ustawowych.
Sprawy dotyczące budowy stacji bazowej GSM obok domu, masztu telefonii komórkowej na osiedlu lub infrastruktury 5G wymagają połączenia prawa administracyjnego, Prawa budowlanego, prawa ochrony środowiska oraz analizy dokumentacji technicznej.
Adwokat dr Justyna Michalak – JMK Kancelaria Adwokacka prowadzi sprawy dotyczące kontroli decyzji administracyjnych, odwołań od decyzji organów administracji oraz skarg do wojewódzkich sądów administracyjnych.
Pomoc prawna może obejmować w szczególności analizę akt administracyjnych i projektu stacji bazowej, ocenę statusu strony i obszaru oddziaływania, analizę dokumentacji dotyczącej PEM i aspektów środowiskowych, przygotowanie odwołania lub skargi do WSA oraz reprezentację w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym.
Jeżeli planowana jest stacja bazowa GSM lub maszt 5G w sąsiedztwie Państwa domu albo osiedla, warto skonsultować sprawę przed upływem terminów do wniesienia środków zaskarżenia. Do wstępnej analizy pomocne są w szczególności: decyzja lub zawiadomienie organu, mapa lokalizacji inwestycji, dokumentacja projektowa (jeżeli jest dostępna) oraz informacje o terminach doręczeń.
| JMK Kancelaria Adwokacka adwokat dr Justyna Michalak www.jmkadwokat.pl |
Artykuł ma charakter ogólny i informacyjny. Nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Ocena możliwości zakwestionowania pozwolenia na budowę stacji bazowej wymaga analizy aktualnego stanu prawnego, treści decyzji, dokumentacji inwestycji, sytuacji nieruchomości oraz przebiegu postępowania administracyjnego.
