Wygrana z bankiem w pierwszej instancji nie zawsze oznacza szybkie zakończenie sporu. Jeżeli zostaje wniesiona apelacja, kredytobiorca może przez kolejne lata pozostawać w niepewności co do ostatecznego rozliczenia kredytu. W tym czasie trzeba finansować codzienne potrzeby, podejmować decyzje zawodowe i mieszkaniowe oraz planować przyszłość rodziny. Odległa perspektywa wyroku potrafi skutecznie te plany zablokować.
Długotrwałe oczekiwanie na rozpoznanie sprawy może występować w różnych rodzajach postępowań. Strony tych postępowań mogą korzystać ze skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (tzw. skargi na przewlekłość) zgodnie z ustawą o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki z dnia 17 czerwca 2004 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 1725).
Skarga na przewlekłość postępowania służy ochronie prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Może prowadzić do stwierdzenia przewlekłości, przyznania sumy pieniężnej i zaleceń dotyczących dalszych czynności sądu. Jej zasadność zależy jednak od rzeczywistego przebiegu sprawy. Samo przekonanie, że proces trwa za długo, ani prognoza odległego terminu rozprawy nie przesądzają o wyniku skargi.
W jednej ze spraw sądowych dotyczących kredytu powiązanego z frankiem szwajcarskim, prowadzonej przez JMK Kancelarię Adwokacką, bank wniósł apelację od korzystnego dla klientów wyroku we wrześniu 2025 r., natomiast wyznaczony przez Sąd termin jej rozpoznania przypada na wrzesień 2029 r. Oznaczałoby to około czterech lat oczekiwania na rozstrzygnięcie drugiej instancji, niezależnie od czasu, który wcześniej zajęło postępowanie przed sądem pierwszej instancji. Wskazany termin to perspektywa przyszłego rozpoznania apelacji, a nie czteroletni okres, który już upłynął. Podstawą skargi na przewlekłość muszą być dotychczasowe czynności i zaniechania sądu. Informacja o przewidywanym terminie może uzupełniać argumentację, lecz nie zastępuje wykazania już występującej, nieuzasadnionej zwłoki. Nie oznacza również, że przewlekłość w tej sprawie została już stwierdzona przez Sąd Najwyższy.
Opisany przypadek jednego z klientów JMK Kancelarii Adwokackiej ukazuje problem, który z perspektywy kredytobiorcy wykracza daleko poza kwestie organizacji wokandy przez sądy: po korzystnym wyroku w pierwszej instancji nadal trudno ustalić, kiedy będzie można ostatecznie uporządkować sytuację finansową.
Prawo do sądu obejmuje także czas udzielenia ochrony. Wynika to z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. W sprawach objętych prawem Unii znaczenie ma również art. 47 Karty praw podstawowych UE, z uwzględnieniem zakresu jej stosowania określonego w art. 51.
Krajowe zasady wnoszenia skargi określa ustawa z 17 czerwca 2004 r. o skardze na przewlekłość postępowania. Zgodnie z jej art. 2 ocena uwzględnia czas trwania całej sprawy, terminowość i prawidłowość czynności, zawiłość sporu, jego znaczenie dla skarżącego oraz zachowanie stron. Nie istnieje jednak ustalona liczba miesięcy, po upływie której każda sprawa automatycznie staje się przewlekła.
W praktyce trzeba ustalić, co rzeczywiście działo się w postępowaniu, czy i jakie czynności sąd podejmował od wpływu sprawy. Inaczej należy ocenić okres potrzebny na przedłożenie niezbędnych dowodów, a inaczej wielomiesięczną przerwę, podczas której sprawa gotowa do dalszego procedowania nie posuwa się naprzód. Ważne są również opóźnienia w doręczeniach, przekazaniu akt czy rozpoznaniu wniosków. Liczy się ich przyczyna i wpływ na całość postępowania, a nie sama liczba wpisów czynności w portalu informacyjnym sądu.
Sama niekorzystna decyzja procesowa również nie dowodzi przewlekłości. Skarga z oczywistych względów nie służy ponownemu badaniu prawidłowości wyroku ani wymuszaniu określonej oceny przez sąd stosunku umownego wynikającego z umowy kredytu.
W uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 28 marca 2013 r., III SPZP 1/13, przyjęto, że zarzuty przewlekłości mogą odnosić się do przebiegu postępowania od jego wszczęcia do prawomocnego zakończenia, niezależnie od etapu wniesienia skargi. Dla kredytobiorcy oznacza to, że analiza nie powinna zaczynać się dopiero w dniu przekazania akt sądowi drugiej instancji.
Podobny problem rozważył ETPC w wyroku z 7 lipca 2015 r., Rutkowski i inni przeciwko Polsce, skargi nr 72287/10, 13927/11 i 46187/11. W wyroku pilotażowym ETPC wskazał na systemowy problem nadmiernej długości postępowań oraz wadliwego działania krajowego środka ochrony. Skrytykował w szczególności fragmentaryczną ocenę postępowania i niewystarczającą rekompensatę.
Dlatego przy przygotowaniu skargi warto odtworzyć chronologię czynności w postępowaniu od złożenia pozwu, przez wyrok pierwszej instancji, aż po aktualny etap poprzedzający rozpatrzenie apelacji. Nie oznacza to jednak, że każdy miesiąc procesu stanowi nieuzasadnioną zwłokę. Trzeba wskazać konkretne okresy i wyjaśnić, dlaczego wymagają oceny sądu rozpoznającego skargę.
Przeciążenie sądów jest realnym problemem organizacyjnym. Nie znosi jednak obowiązku zapewnienia sprawnego wymiaru sprawiedliwości.
W wyroku z 13 lipca 1983 r., Zimmermann i Steiner przeciwko Szwajcarii, skarga nr 8737/79, ETPC oceniał postępowanie, które przed jedną instancją trwało prawie trzy i pół roku. Trybunał odróżnił przejściowe zaległości, na które państwo odpowiednio szybko reaguje, od utrwalonych problemów strukturalnych. Długotrwałe przeciążenie wymaga skutecznych środków organizacyjnych i nie może bez końca usprawiedliwiać opóźnień (§§ 23–32).
Z kolei wyrok Wielkiej Izby ETPC z 26 października 2000 r., Kudła przeciwko Polsce, skarga nr 30210/96, potwierdza obowiązek zapewnienia skutecznego krajowego środka ochrony wobec nadmiernej długości postępowania. Środek taki powinien umożliwiać zapobieżenie naruszeniu lub jego dalszemu trwaniu albo zapewniać odpowiednie naprawienie skutków naruszenia (§§ 156–159).
Oba orzeczenia dotyczą standardów konwencyjnych, a nie szczególnego przywileju dla spraw frankowych. Pomagają natomiast wyjaśnić, dlaczego sama odpowiedź, że inne osoby również długo czekają, nie rozstrzyga zasadności skargi konkretnego kredytobiorcy.
W sprawie o kredyt mieszkaniowy przedmiot sporu często łączy się z codziennym funkcjonowaniem kredytobiorców. Oczekiwanie na wyrok może oznaczać obowiązek spłacania dalszych rat, brak realnego dostępu do zasądzonych w pierwszej instancji środków oraz niepewność dotyczącą końcowych rozliczeń z bankiem. Poniższe sytuacje pokazują możliwe następstwa takiego oczekiwania; w konkretnej sprawie należy wykazać i opisać te, które rzeczywiście dotyczą klienta.
Jeżeli spłata kredytu nie została skutecznie wstrzymana, kolejne raty mogą ograniczać możliwości planowania finansowego. Oszczędności pozostają związane z obsługą spornego zobowiązania zamiast służyć celom, na które rodzina chciała je przeznaczyć. Nawet korzystny wyrok pierwszej instancji nie musi od razu zmienić tej sytuacji. Odrębnym obciążeniem bywa niepewność dotycząca roszczenia banku o zwrot kapitału i sposobu wzajemnego rozliczenia. W planowaniu trzeba uwzględnić rzeczywistą sytuację procesową oraz dokonane wpłaty, a nie utożsamiać kwotę dochodzoną w pozwie z pieniędzmi, którymi klient będzie mógł swobodnie dysponować.
Sam proces frankowy nie oznacza automatycznego prawnego zakazu sprzedaży nieruchomości. Może jednak komplikować warunki transakcji i sprawiać, że klient odkłada ją do czasu wyjaśnienia sytuacji. Podobnie dalsze obciążenie kredytem może wpływać na ocenę zdolności kredytowej, choć jej wynik zależy od indywidualnej sytuacji i kryteriów danego banku.
Oczekiwanie na prawomocny i ostateczny wyrok sądu przez kolejne lata może też kolidować z istotnymi decyzjami dotyczącymi rodziny, rozpoczęciu działalności lub ograniczeniu aktywności zawodowej. Dla osoby zbliżającej się do emerytury kilka lat zwłoki może mieć inne znaczenie niż dla osoby, której dochody pozostają stabilne i rosną. Opis tych różnic pomaga pokazać sądowi rozpatrującemu skargę na przewlekłość rzeczywistą wagę sporu.
Stres i poczucie pozostawania w zawieszeniu
Kolejny rok bez rozstrzygnięcia może oznaczać napięcie związane z korespondencją banku, poczucie utraty kontroli nad własnymi planami. W sprawie skargi na przewlekłość istotny jest rzetelny opis konkretnych następstw i ich związku z przedłużającym się postępowaniem. Jeżeli oczekiwanie na zakończenie postępowania pogorszyło stan zdrowia i klient korzystał z pomocy, odpowiednia dokumentacja może wesprzeć argumentację.
Znaczenie krzywdy niemajątkowej potwierdza wyrok Wielkiej Izby ETPC z 29 marca 2006 r., Scordino przeciwko Włochom nr 1, skarga nr 36813/97. W § 204 Trybunał przyjął silne, lecz wzruszalne domniemanie, że nadmiernie długie postępowanie powoduje szkodę niemajątkową. Dopuścił zarazem sytuacje, w których krzywda ta jest niewielka lub nie występuje.
Ogólne stwierdzenie, że długotrwały proces sądowy jest stresujący i przynosi negatywne konsekwencje dla kredytobiorców warto zastąpić konkretnym opisem. Pomocne mogą być:
Szczególne znaczenie sprawy dla kredytobiorców nie zastępuje konieczności analizy przez sąd rozpatrujący skargę na przewlekłość przyczyny opóźnień w rozstrzygnięciu sprawy powiązanej z kredytem frankowym. Pomaga jednak wyjaśnić, dlaczego dodatkowy czas oczekiwania jest dla tych osób szczególnie dotkliwy. Ma również znaczenie przy uzasadnieniu żądanej sumy pieniężnej. Warto przekazać pełnomocnikowi aktualne informacje o sytuacji życiowej, nawet jeśli na etapie składania pozwu wyglądała ona inaczej.
ETPC jest sądem działającym w systemie Rady Europy, natomiast TSUE interpretuje prawo Unii Europejskiej. Ich orzeczenia spełniają w omawianym zakresie skargi na przewlekłość postępowania sądowego różne funkcje: standard konwencyjny służy ocenie przewlekłości, a prawo unijne pomaga określić skuteczną ochronę konsumenta w sporze o nieuczciwe warunki umowy.
W wyroku z 15 czerwca 2023 r., C-287/22, Getin Noble Bank, ECLI:EU:C:2023:491, TSUE uznał za sprzeczną z dyrektywą 93/13 praktykę oddalania wniosku o zawieszenie spłaty rat, jeżeli zabezpieczenie jest konieczne dla pełnej skuteczności przyszłego rozstrzygnięcia. Ocena przesłanek należy do sądu krajowego i wymaga uwzględnienia okoliczności sprawy (pkt 59–61). Trybunał zwrócił też uwagę na możliwość pogorszenia sytuacji finansowej konsumenta podczas przedłużającego się procesu i trudności w dalszym dochodzeniu należnych kwot (pkt 53–54). Wniosek o zabezpieczenie może więc być istotnym elementem ochrony budżetu domowego w oczekiwaniu na wyrok. Skarga na przewlekłość i zabezpieczenie w postaci zawieszenia spłaty rat mają różne zadania. Pierwsza dotyczy czasu postępowania, drugie może tymczasowo uregulować sytuację stron. Samo wniesienie skargi na przewlekłość nie wstrzymuje automatycznie spłaty rat.
W wyroku z 14 marca 2013 r., C-415/11, Aziz, ECLI:EU:C:2013:164, TSUE rozpatrywał hiszpańskie zasady egzekucji hipotecznej. Wskazał, że ochrona ograniczona do późniejszej rekompensaty pieniężnej może być niewystarczająca, szczególnie gdy nie zapobiega definitywnej utracie domu konsumenta i jego rodziny (pkt 59–64). To orzeczenie nie wyznacza dopuszczalnego czasu trwania polskiego postępowania apelacyjnego, ale pokazuje, dlaczego w sporach dotyczących kredytu mieszkaniowego znaczenie ma udzielenie skutecznej ochrony w odpowiednim momencie. Korzystny wyrok wydany po wystąpieniu nieodwracalnych skutków nie zawsze odtworzy wcześniejszą sytuację życiową.
W wyroku z 7 grudnia 2023 r., C-140/22, mBank, ECLI:EU:C:2023:965, TSUE zakwestionował uzależnianie wykonywania praw wynikających z dyrektywy 93/13 od szczególnego, sformalizowanego oświadczenia konsumenta przed sądem dotyczącego nieważności umowy i jej skutków (pkt 53–61 i sentencja). W kontekście wieloletniego oczekiwania na rozprawę jest to istotne, ponieważ ochrona konsumenta nie powinna zależeć od dodatkowego aktu formalnego. Wyrok pierwszej instancji nie oznacza jednak automatycznego zakończenia sporu ani zwolnienia sądu rozpatrującego roszczenia stron z oceny umowy kredytu i roszczeń. Rozliczenia oraz ewentualne odsetki wymagają analizy żądań i okoliczności konkretnej sprawy.
Skargę wnosi się w toku sprawy, do sądu, przed którym postępowanie się toczy, a rozpoznaje ją sąd właściwy według art. 4 ustawy. Gdy zarzut dotyczy postępowania przed sądem apelacyjnym, właściwy jest co do zasady Sąd Najwyższy. Istotny wyjątek dotyczy skargi obejmującej postępowanie zarówno przed sądem okręgowym, jak i apelacyjnym: art. 4 ust. 1b wskazuje wtedy sąd apelacyjny jako właściwy do rozpoznania jej w całości.
Zakres zarzutów trzeba zatem ustalić przed wyborem adresata. Ujęcie w chronologii wcześniejszych etapów sprawy należy odróżnić od postawienia zarzutów przewlekłości wobec obu sądów.
Skarga powinna zawierać żądanie stwierdzenia przewlekłości i okoliczności, które je uzasadniają. Można żądać również sumy pieniężnej oraz zaleceń podjęcia określonych czynności przez sąd, którego przewlekłości dotyczy skarga. Brak spełnienia wymogów z art. 6 ust. 2 skutkuje odrzuceniem bez wezwania do ich uzupełnienia. Przy skardze do SN dotyczącej przewlekłości przed sądem apelacyjnym ustawa nie wymaga zastępstwa przez adwokata lub radcę prawnego.
Przygotowanie pisma warto zacząć od sprawdzenia akt, dat doręczeń i przyczyn przerw. Chronologia powinna oddzielać działania sądu od okresów zwłoki spowodowanych zachowaniem stron. Pozwala to pełnomocnikowi procesowemu zbudować zarzuty oparte na faktach i uniknąć oczekiwania, że sam odległy termin rozprawy wystarczy do uwzględnienia skargi.
Uwzględnienie skargi może przynieść stwierdzenie przewlekłości, zalecenia podjęcia czynności w oznaczonym terminie oraz, na żądanie skarżącego, sumę pieniężną od 2000 do 20 000 zł. Ustawowy poziom minimalny to 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, w granicach tego przedziału. Wcześniej przyznane sumy w tej samej sprawie podlegają zaliczeniu. Szczególne znaczenie sprawy i brak zawinionego przyczynienia się skarżącego do jej wydłużenia przemawiają według ustawy za możliwością przyznania wyższej sumy.
Opłata sądowa od skargi wynosi 200 zł od każdego skarżącego. Ustawa przewiduje jej zwrot przy uwzględnieniu lub odrzuceniu skargi; oddalenie jako niezasadnej jest innym rozstrzygnięciem. Ustawowy termin rozpoznania skargi wynosi dwa miesiące od jej złożenia (art. 11). Zalecenia sądu rozpatrującego skargę na przewlekłość nie mogą nakazać wydania określonej treści wyroku. Przyznana suma nie jest też automatycznie pełnym odszkodowaniem za wszystkie następstwa oczekiwania. Art. 15–16 przewidują odrębne drogi dochodzenia naprawienia szkody; wymagają one oceny odpowiednich przesłanek.
Nie. Decydują dotychczasowy przebieg sprawy i nieuzasadnione opóźnienia. Cztery lata nie są ustawowym progiem. Także krótszy okres może wymagać interwencji, zależnie od okoliczności.
Nie. Korzystny wyrok dotyczy zasadności roszczeń wobec banku. Skarga dotyczy sprawności postępowania sądowego i wymaga osobnej argumentacji.
Może ograniczyć bieżące obciążenie finansowe, ale nie zastępuje ostatecznego rozstrzygnięcia. Nadal może istnieć niepewność dotycząca rozliczeń i sytuacji mieszkaniowej. Zakres uzyskanego zabezpieczenia warto uwzględnić, opisując aktualne skutki oczekiwania.
Skargę dotyczącą postępowania rozpoznawczego należy wnieść, gdy sprawa jeszcze się toczy. Po prawomocnym zakończeniu sporu oceny mogą wymagać inne środki, w tym roszczenia przewidziane w art. 16 ustawy. Nie należy odkładać analizy przewlekłości do zakończenia apelacji.
Jeżeli sprawa frankowa przez długi czas nie posuwa się naprzód, warto zestawić historię postępowania z jego wpływem na codzienne życie. Przygotuj informacje o sprawie, sygnaturę, najważniejsze pisma i orzeczenia oraz informacje o ostatnich czynnościach sądu. Opisz także, jakie decyzje finansowe, rodzinne lub mieszkaniowe pozostają w zawieszeniu i z jakiego powodu.
Taki materiał pozwala ocenić zarówno zasadność skargi na przewlekłość, jak i potrzebę dodatkowej ochrony na czas procesu. W sprawach prowadzonych przez JMK Kancelarię Adwokacką we Wrocławiu punktem odniesienia pozostaje sytuacja konkretnego klienta: przebieg jego postępowania, treść umowy i rzeczywiste następstwa oczekiwania.
adwokat dr Justyna Michalak
https://www.jmkadwokat.pl/adwokat-wroclaw/
JMK Kancelaria Adwokacka | Wrocław | www.jmkadwokat.pl
Stan prawny i data weryfikacji źródeł: 31 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny; ocena zasadności skargi wymaga analizy konkretnej sprawy.
